Άρθρα: Δημοσιευμένα Αρθρα: 03. ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ (Σχόλια σε ένα μάθημα ζωγραφικής)

Όταν ο πρωτόγονος άνθρωπος έκανε το πρώτο του σχέδιο στη γη, σπρωγμένος πιθανόν από την πίεση που του επέβαλε η πείνα, δεν αντικατέστησε μόνο τη μειωμένη του ικανότητα να επικοινωνεί με κοινά αποδεκτές λέξεις, αλλά έθεσε και τα θεμέλια για μια γλώσσα επικοινωνίας πλατιάς και εύγλωττης, με περιεχόμενο πλούσιο, που χρειάστηκαν πολλές ζωές να την υπηρετήσουν με απέραντη αγάπη, δίνοντάς τη δυνατότητα να αναπτυχθεί, να ωριμάσει, μαγεύοντας μας με τις αποχρώσεις και την αέναη της κίνησή.
    Τότε, στο δύσκολο χάραγμα της αυγής του πρωτόγονου ανθρώπου, το σχέδιο ήταν απολύτως λειτουργικό και μαγικό συνάμα. Στόχευε στη συλλογική προσπάθεια για το ζωτικής σημασίας κυνήγι.
    Χορτασμένος πια, ξαναβλέποντας το χαραγμένο του σχέδιό στη γη το έκανε πληρέστερο με τη βοήθεια της εμπειρίας του από τοκυνήγι, επαναλαμβάνοντάς το στον υγρό τοίχο της σπηλιάς του. Ο χώρος, το περιβάλλον του ζώου, έπαιζε δευτερεύοντα ρόλο στα πρώτα του σχέδια γι αυτό δέντρα και αντικείμενα είναι μετέωρα.
   Ενώ ο πρωτόγονος άνθρωπος έβλεπε στο σχέδιο την πρακτική μόνο πλευρά, η Αίγυπτος, μια χώρα επίπεδη με μόνα της βουνά τις πυραμίδες, διαπλάθει καλλιτέχνες που μέσα στη απέραντη και δίχως ορίζοντα γη της, καθώς στερούνται το μέτρο σύγκρισης που χαρίζει η φύση στον Ελλαδικό χώρο, δημιούργησαν γιγάντια έργα. Σ' αυτόν τον γιγαντισμό συμβάλλει και η μεταφυσική αναζήτηση για το άγνωστο, το αθάνατο.
   Αντίθετα με την Αίγυπτο, το Ελληνικό τοπίο διαμορφώνει άλλο χαρακτήρα. Τα πανέμορφα βουνά κι οι πεδιάδες, η μεγάλη εναλλαγή του τοπίου με τα διάφορα μεγέθη, συντελούν στην αρμονία που αναπτύχθηκε στην αρχαία Ελλάδα. Το μέτρο σύγκρισης κι ο φωτεινός της ουρανός ανέπτυξαν καλλιτέχνες με ευαισθησία, που ύμνησαν όσο ποτέ άλλοτε την ομορφιά και το κάλος της ανθρώπινης ύπαρξης.
    Αν η αρχαία Αίγυπτος μπορείνα θεωρηθεί το πρωινό ξύπνημα στην εγρήγορση του ανθρώπινου πνεύματος, η αρχαία Ελληνική περίοδος ήταν σίγουρα το «ηλιόλουστο» μεσημέρι σ’ αυτή τη κοσμική ημέρα αναζήτησης και μάθησης, και κάτω από το δικό της άπλετο φως μπόρεσε ο άνθρωπος να δει όλα όσα έως τα τότε ζηλότυπα κράτησε για τον εαυτό της η φύση.
    Όμως, η μέρα εκείνη με το άπλετο φως, άρχισε να χάνει τη λάμψη της. Οι χρυσές της ακτίνες αδύναμες φθάνουν λοξά στη γη, καθώς οήλιος του ανθρώπινου πνεύματος βυθίζονταν ανήμπορος στην γκρίζα αγκαλιά του σκοταδισμού. Κι εκεί, στο απόγευμα αυτής της κοσμικής ημέρας, μέσα από τις κόκκινες ανταύγειες της δύσης, πρόβαλαντα δυναμικά τα στοιχεία των Ρωμαϊκών δημιουργημάτων. Ένας λαός, που κατακτώντας λαούς έκτιζε την δική του αυτοκρατορία, δεν μπορούσε παρά να εκφράζεται με μύες έντονους και δυναμικούς, εφ' όσον σ' αυτήν του τη δύναμη πίστευε, έως ότου απάλυνε η σκιά τους μέσα στο πνευματικό σκοτάδι του μεσαίωνα, που για πολλούς αιώνες αγκάλιασε την ανθρωπότητα.
   Το επόμενο πρωί βρίσκει την ανθρωπότητα μουδιασμένη από την παγωνιά της σκοτεινής μεσαιωνικής νύκτας (την εν μέσω δύο λαμπρών αιώνων εποχή). Οι ακτίνες του ήλιου -στη νέα αυτή πνευματική ημέρα- στην αρχή ανήμπορες, πασχίζουν φιλότιμα να ξαναζεστάνουν τις καρδιές, να φωτίσουν τις σκέψεις, να αποκαλύψουν την ομορφιά που απλόχερα μοίρασε στη φύση ο Δημιουργός. Θαμπωμένοι οι άνθρωποι από τις χρυσές του ακτίνες, έκλεψαν κυριολεκτικά όσες μπόρεσαν και τις έκλεισαν μέσα στα σχέδια, τα χρώματα και τα γλυπτά. (Παράλληλα σε λογοτεχνία, ιατρική, μαθηματικά κτλ.
).
   Είναι μια χρυσή εποχή που οι άνθρωποι την ονόμασαν Αναγέννηση και που είναι όμοια με την Άνοιξη που έρχεται μετά τον κρύο Χειμώνα.
    Και καθώς ο ήλιος δυναμώνει ανεβαίνοντας προς το μέσον του ουρανού, το φως του διαχέεται μέσα στη Θεϊκή δημιουργία, παιχνιδίζοντας με μύρια χρώματα. Κι η ξανά αναγεννημένη τέχνη, σαν φως κι αυτή ξεχύθηκε μέσα απ' την πρισματική, τη φωτισμένη κι ευαίσθητη ψυχή των καλλιτεχνών, κι ακόμη απλώνει το φως σε χρώματα κι αποχρώσεις, αφήνοντας τον καλλιτέχνη έκθαμβο με τις αστείρευτες πτυχές έκφρασης.
    Η Αναγέννηση, μέσα από τη μαγεία της Άνοιξης που με τόση σοφία γνωρίζει τον τρόπο να ντύνει όμορφα τη Γη, δέντρα και βουνά, υμνεί κι αυτή με ποιητική διάθεση την ομορφιά της φύσης, αφήνοντας κληρονομιά στην ανθρωπότητα το κλασικό ιδεώδες της που αιώνες τώρα δεν ξεπεράστηκε.
    Ο Καλοκαιρινός ήλιος πασχίζει ακόμη να ζεστάνει για τα καλά όλη τη γη. Αναζητά τρόπους να "σπάσει" τα αντικείμενα με φως, αλλά μάταια, κι ας είχαν την εμπειρία και τη γνώση της παγερής μεσαιωνικής νύκτας που πέρασε. Τότε ζητά τη βοήθειατου καλλιτέχνη. Του δανείζει θαρρείς τις ολόχρυσες του ακτίνες, κι αυτός σπάζει τις φόρμες. Διαλύει τα περιγράμματα κι αναζητά με ζήλο αυτό που καλά καλά ακόμη δε γνωρίζει τι είναι...
   Στο καβαλέτο του, μορφοποιεί την αίσθηση του στιγμιαίου. Όχι την εικόνα, αλλά το φως που αντανακλά. Όχι το τοπίο, αλλά την εντύπωσή του. Κι αυτό οι άνθρωποι το ονόμασαν Ιμπρεσιονισμό.
   Καθώς ο καιρός "κυλά", ο καλλιτέχνης παραμένοντας σκυφτός στο καβαλέτο του, αναζητά τις ιδιαιτερότητες και τις τονίζει, δίνοντας την αίσθηση άλλοτε του απόκοσμου με το ψυχρό φως κι άλλοτε την αίσθηση της ξεγνοιασιάς μέσα απότις εξωτικές του αποχρώσεις. Είναι αυτό που ονόμασαν Εξπρεσιονισμό.
   Η τέχνη του είναι πλέον μια οντότητα. Μια καλλονή με άπειρες χάρες. Μια γη ανεξερεύνητη. Μια αστείρευτη δύναμη. Μια καλή νεράιδα που μέσα στα έμπειρα του χέρια μπορεί και μορφοποιεί ότι αυτός επιθυμεί, πιο πέρα από το κατά κόσμο λογικό κι ακόμη μακρύτερα από το κατά νου πραγματικό. Έτσι στον καμβά του πλάθει τα όνειρά του άπιαστα και μακριά από κάθε έννοια δέσμευσης, κι αυτό το ονόμασαν Σουρεαλισμό.
   Σαν το μικρό παιδί, ο χρόνος το βρίσκει στο τελείωμα του Καλοκαιριού να παίζει στ' ακρογιάλι με βότσαλα και κοχύλια, προσπαθώντας να τα αποδώσειστο χαρτί σαν επίπεδα, βλέποντας τη μια τους μόνο πλευρά -Κυβισμός- ενώ αναρωτιέται πώς θα μπορούσε να σχεδιάσει ταυτόχρονα και τις άλλες τους πλευρές πάνω στην επίπεδή του επιφάνεια -Φουτουρισμός.
    Όμως το Καλοκαίρι τελειώνει. Ο ουρανός φορτώνεται με σύννεφα και καθώς οι πρώτες ψιχάλες του Φθινοπώρου πέφτουν γύρω του, τα αντικείμενα γίνονται θαμπά, αβέβαια κι απόμακρα. Προσπαθεί να τα αποδώσει μέσα στη νέα τους κατάσταση, μα δεν μπορεί. Αναζητά μέσα από το συμβολισμό να αναπληρώσει τα κενά που του δημιουργεί ο Φθινοπωρινός καιρός.
    Οι γραμμές του γίνονται συμβολικές καθώς εκφράζεται μέσα απ' αυτές. Οι κάθετες, η ίδια η ζωή που παλεύει με τον θάνατο, έναν θάνατο που τον εκφράζουν οι οριζόντιες παθητικές γραμμές. Μια τεχνική αναζήτησης, που στην αρχική της μορφή ονομάστηκε Αψτρακτιονισμός (αφηρημένη ζωγραφική) και στο απόγειό της Κονστρουκτιβισμός.
    Καθώς τα φθινοπωρινά φύλλα πέφτουν ολόγυρα, ο καλλιτέχνης αναρωτιέται τι μένει και τι φεύγει. Ερευνά για το θνητό και το αθάνατο. Στρέφει προς τα πίσω το βλέμμα του κι αναζητά τις ρίζες του. Νιώθει χαμένος και καθώς η φύση τον προίκισε με ανησυχία, προσπαθεί να βγει από τον εγκλωβισμένο του δρόμο, για να συνεχίσει ακόμη πιο πέρα...
   Κι έτσι παρατηρούμε την εποχή που οι καλλιτέχνες σκόρπισαν σε τεχνικές του χθες, καθώς και σε κακές διαστρεβλώσεις κάποιων άλλων, είναι η δική μας εποχή. Όλοι προβληματίζονται τι να κάνουν; Ποια "γλώσσα" να μιλούν τα έργα τους;
    Να την καταλαβαίνει κι αυτός που "ζεμένος" καθώς είναι στο υνί της ανάγκης και της καθημερινότητας, δεν έχει τα φώτα να ψάξει ο ίδιος και που έχει ο κάθε λογής καλλιτέχνης την ιερή θα έλεγα υποχρέωση να του δείξει το νέο δρόμο που θα τον οδηγήσει έξω από τον λαβύρινθο, που με θρησκευτική προσήλωση δημιουργεί ο άνθρωπος γύρω του. 

Τυρεκίδης Χρήστος

δάσκαλος ζωγραφικής

Επιστροφή